«گېئومېتىرىيە تاختىسى» بولسا ماتېماتىكا، تەكشىلىك گېئومېتىرىيەسى، فىزىكىلىق ۋېكتورلارنى تەھلىل قىلىش ۋە فونكسىيە گرافىكلىرىنى سىزىش ئۈچۈن مەخسۇس لايىھەلەنگەن ھەرىكەتچان گېئومېتىرىيەلىك ياردەمچى ئوقۇتۇش يۇمشاق دېتالىدۇر. ئۇ ئامېرىكا Key Curriculum Press شىركىتى تەرىپىدىن تەتقىق قىلىپ ياسالغان. ئۇ ئاددىي، بىۋاسىتە مەشغۇلات كۆرۈنمە يۈزى ۋە كۈچلۈك ھەرىكەتچان كۆرسىتىش ئىقتىدارى بىلەن مائارىپ ساھەسىدە كەڭ قوللىنىلىدىغان رەقەملىك قورالغا ئايلانغان.
يادرولۇق ئىقتىدارلىرى ۋە ئالاھىدىلىكلىرى
1. ھەرىكەتچان گېئومېتىرىيەلىك قۇرۇلما
- نۇقتا، سىزىق، چەمبەر قاتارلىق ئاساسىي ئېلېمېنتلارنى دەل جايىدا سىزىشنى قوللايدۇ ھەمدە گېئومېتىرىيەلىك چەكلىمە ماتورى ئارقىلىق تىكلىك، پاراللېللىق، بىر تۈز سىزىقتا بولۇش قاتارلىق مۇناسىۋەتلەرنى ئاپتوماتىك ساقلايدۇ. مەسىلەن، گرافىكنىڭ ئۇچىنى سۆرىگەندە، مۇناسىۋەتلىك سىزىق پارچىلىرى ۋە بۇلۇڭلار ئاپتوماتىك تەڭشىلىپ، گېئومېتىرىيەلىك لوگىكىلىق ئىزچىللىقنى ساقلايدۇ.
- «قۇرۇش» (Construct) تىزىملىكى ئارقىلىق ئوتتۇرا نۇقتا، تىك سىزىق، پاراللېل سىزىق، كېسىشىش نۇقتىسى قاتارلىق مۇرەككەپ گېئومېتىرىيەلىك جىسىملارنى قولدا ھېسابلىماي تۇرۇپ تېز سۈرئەتتە ھاسىل قىلغىلى بولىدۇ.
2. گرافىكلىق ئۆزگەرتىش ۋە كارتون ئۈنۈمى
- سۈرۈش، ئايلاندۇرۇش، چوڭايتىش-كىچىكلىتىش ۋە ئەكس ئەتتۈرۈش قاتارلىق ئۆزگەرتىشلەرنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ؛ بېكىتىلگەن قىممەت ياكى ئۆزگىرىشچان قىممەتكە ئاساسەن گرافىكنىڭ ئورنى ۋە شەكلىنى تەڭشەشنى قوللايدۇ.
- «كارتون» (Animation) ۋە «ھەرىكەت» ئىقتىدارى ئارقىلىق نۇقتا، سىزىق، يۈزلەرنىڭ مەلۇم يول بويىچە ھەرىكەتلىنىش ئۈنۈمىنى ياساپ، گېئومېتىرىيەلىك ئۆزگىرىش جەريانىنى بىۋاسىتە كۆرسىتىپ بېرىدۇ (مەسىلەن، فونكسىيە گرافىكىنىڭ سۈرۈلۈشى، گېئومېتىرىيەلىك تېئورېمىلارنى ئىسپاتلاش).
3. ئۆلچەش ۋە ھېسابلاش
- سىزىق پارچىسىنىڭ ئۇزۇنلۇقى، بۇلۇڭ، ئەگمە ئۇزۇنلۇقى، يۈز ئۆلچىمى قاتارلىقلارنى ئېنىق ئۆلچەيدۇ ھەمدە تۆت ئەمەل ھېسابى ۋە فونكسىيەلىك ھېسابلاشلارنى (مەسىلەن، تىرىگونومېتىرىيەلىك فونكسىيە، دەرىجىلىك فونكسىيە) قوللايدۇ.
- ھېسابلاش نەتىجىسىنى ھەرىكەتچان كۆرسىتىپ بېرىدۇ؛ گرافىك ئۆزگەرگەندە ئۆلچەم قىممىتىمۇ دەل ۋاقتىدا يېڭىلىنىپ تۇرىدۇ، بۇ ئۆزگىرىشچان مىقدارلار ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتنى كۆزىتىشكە قولايلىق يارىتىدۇ (مەسىلەن، پىفاگور تېئورېمىسى، ئوخشاش ئۈچبۇلۇڭلارنىڭ نىسبىتىنى دەلىللەش).
4. فونكسىيە گرافىكىنى سىزىش
- تىك بۇلۇڭلۇق كوئوردېنات سىستېمىسى ۋە قۇتۇپ كوئوردېنات سىستېمىسىنى قوللايدۇ؛ ئادەتتىكى تەڭلىمە، پارامېتىرلىق تەڭلىمە ۋە قۇتۇپ كوئوردېنات تەڭلىمىلىرىنىڭ گرافىكىنى سىزالايدۇ.
- پارامېتىرلارنى (مەسىلەن، يانتۇلۇق، كېسىش نۇقتىسى، ئامپلىتۇدا، دەۋر) تەڭشەش ئارقىلىق فونكسىيە گرافىكىنىڭ ھەرىكەتچان ئۆزگىرىشىنى كۆزەتكىلى بولىدۇ، بۇ فونكسىيە خۇسۇسىيەتلىرىنى چۈشىنىشنى چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ.
5. يۆنىلىش ئىزى ۋە ئىز قوغلاش
- گېئومېتىرىيەلىك جىسىملارنىڭ ھەرىكەت يولىنى ئىز قوغلاپ، ئەگرى سىزىق ياكى يۈزلەرنى ھاسىل قىلىدۇ (مەسىلەن، نۇقتىنىڭ ھەرىكەت ئىزىدىن ئېللىپس ھاسىل قىلىش) ھەمدە ئۇنى يېڭى جىسىم سۈپىتىدە ساقلايدۇ.
- گېئومېتىرىيەلىك قانۇنىيەتلەرنى تەتقىق قىلىشقا ماس كېلىدۇ (مەسىلەن، چەمبەر بۇلۇڭ تېئورېمىسى، پىرامىدا ئېنىقلىمىسى).
6. ئىختىيارى قوراللار ۋە قوليازمىلار
- سىزىش جەريانىنى خاتىرىلەپ، ئىختىيارى قورال سۈپىتىدە ساقلىغىلى بولىدۇ، كېيىن بىر كۇنۇپكا بىلەنلا قايتا چاقىرغىلى بولىدۇ (مەسىلەن، كۇب ياكى مۇنتىزىم بەش بۇلۇڭ سىزىش).
- قوليازمىنى خاتىرىلەشنى قوللايدۇ، مۇرەككەپ مەشغۇلاتلارنى تەكرار ئىجرا قىلىپ، ئۈنۈمنى ئاشۇرىدۇ.
7. سىستېما ماسلىشىشچانلىقى ۋە چىقىرىش
- Windows XP دىن Win10 غىچە بولغان سىستېمىلارنى قوللايدۇ، ھۆججەت فورماتىنىڭ ماسلىشىشچانلىقى كۈچلۈك.
- رەسىم (BMP, PNG, JPEG)، PDF، SVG قاتارلىق فورماتلاردا چىقارغىلى بولىدۇ ياكى Authorware، PowerPoint، Flash قاتارلىق يۇمشاق دېتاللار بىلەن بىر گەۋدىلەشتۈرگىلى بولىدۇ.
مائارىپتا قوللىنىش كۆرۈنۈشلىرى
- دەرسخانا ئوقۇتۇش كۆرۈنۈشلۈك چۈشەندۈرۈشى: گېئومېتىرىيەلىك تېئورېمىلارنىڭ ئىسپاتلىنىش جەريانىنى ھەرىكەتچان كۆرسىتىدۇ (مەسىلەن، ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئىچكى بۇلۇڭلار يىغىندىسى 180 گىرادۇس ئىكەنلىكى)، گرافىكنى سۆرىمە قىلىش ئارقىلىق خۇلاسىنىڭ ئومۇمىيۈزلۈك خاراكتېرىنى دەلىللەيدۇ.
- ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئۆزلىكىدىن ئىزدىنىشى: ئوقۇغۇچىلارنى «ماتېماتىكا بىلەن شۇغۇللىنىش» مۇھىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئوقۇغۇچىلار گرافىك پارامېتىرلىرىنى ئەركىن تەڭشەپ، ئۆزگىرىش قانۇنىيەتلىرىنى كۆزىتەلەيدۇ، بوشلۇقتىكى تەسەۋۋۇر ۋە لوگىكىلىق پىكىر قىلىش ئىقتىدارىنى يېتىلدۈرەلەيدۇ.
- پەنلەر ئارا بىرىكتۈرۈش:
-
- فىزىكا: مېخانىكىدىكى ھەرىكەت يولىنى، ئوپتىكىدىكى ئەكس ئېتىش ۋە سۇنۇش يوللىرىنى تەقلىد قىلىدۇ.
- جۇغراپىيە: پىلانېتىلارنىڭ ھەرىكەت يولىنى ياكى يەر شەكلىنىڭ كېسىلمە سۈرىتىنى سىزىدۇ.
- ئىنژېنېرلىق: ئاددىي مېخانىكىلىق قۇرۇلمىلارنى ياكى بىناكارلىق مودېللىرىنى لايىھەلەشكە ياردەم بېرىدۇ.
تېخنىكىلىق ئەۋزەللىكى
- مەشغۇلاتنىڭ ئاددىيلىقى: پىروگرامما تۈزۈش ئاساسى تەلەپ قىلىنمايدۇ، تىزىملىك ۋە قوراللار تاختىسى ئارقىلىق مۇرەككەپ مەشغۇلاتلارنى تاماملىغىلى بولىدۇ، ئوقۇتقۇچى ۋە ئوقۇغۇچىلارنىڭ تېز سۈرئەتتە ئۆگىنىۋېلىشىغا ماس كېلىدۇ.
- بىۋاسىتە بولۇشى: ھەرىكەتچان كۆرسىتىش ئارقىلىق ئابستراكت ئۇقۇملارنى كۆرۈنۈشلۈك قىلىپ، چۈشىنىش قىيىنلىق دەرىجىسىنى تۆۋەنلىتىدۇ.
3.ئېنىقلىقى: گېئومېتىرىيەلىك چەكلىمە ماتورىغا ئاساسلانغان بولغاچقا، گرافىكنىڭ ئۆزگىرىش جەريانىدا ماتېماتىكىلىق لوگىكىسىنىڭ توغرىلىقىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ. - ئوچۇقلىقى: سىرتتىن رەسىم ياكى ماتېماتىكىلىق فورمۇلالارنى كىرگۈزۈشنى قوللايدۇ، دەرسلىك مەزمۇنىنى بېيىتىدۇ.
نەشرى ۋە مەنبەلەر
- كلاسسىك نەشرى: مەسىلەن، Sketchpad 5.0.7.6، ئىقتىدارى مۇكەممەل ۋە مۇقىم بولۇپ، ئوقۇتۇشتا ئىشلىتىشكە ئىنتايىن ماس كېلىدۇ.
- ئۆگىنىش مەنبەلىرى: يۇمشاق دېتالغا ماس كېلىدىغان دەرسلىكلەر، مىساللار ئامبىرى ۋە تور جەمئىيەتلىرى بار بولۇپ، ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ماھارەتلەرنى (مەسىلەن، پارامېتىرلىق لايىھەلەش، كارتون ئىشلەش) ئىگىلىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
بايانات: بۇ بېكەتتە سېتىلىدىغان تەرتىپ نومۇرى (Serial Number) Windows سىستېمىسى ياكى باشقا تۈردىكى يۇمشاق دېتاللارنىڭ قانۇنلۇق ئىجازەت نومۇرى ئەمەس، سېتىۋېلىش ھەققى پەقەت بىزنىڭ سىستېما بوغچىلاش (Packaging) خىزمىتىمىزنىڭ جاپالىق ھەققىدۇر. تەرتىپ نومۇرىنىڭ كۈچكە ئىگە مۇددىتى بىر يىل (365 كۈن).
تور بەتتىكى مەزمۇنلار پەقەت ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ پايدىلىنىپ ئۆگىنىشى ئۈچۈندۇر، سودا مەقسىتىدە بىۋاسىتە ئىشلىتىش قاتتىق چەكلىنىدۇ. دۆلەتنىڭ يۇمشاق دېتالغا ئالاقىدار باشقۇرۇش بەلگىلىمىلىرىگە ئاساسەن، ئەگەر ئىشلەتكۈچى تەمىنلەنگەن يۇمشاق دېتاللارنى سودا پائالىيەتلىرىگە ئىشلەتسە، 24 سائەت ئىچىدە مۇناسىۋەتلىك مەزمۇنلارنى ئۆزى ئۆچۈرۈۋېتىشى كېرەك. بەلگىلىمىگە خىلاپ ھالدا سودا مەقسىتىدە ئىشلىتىشتىن كېلىپ چىققان نەشر ھوقۇقى تالاش-تارتىشلىرىغا ئىشلەتكۈچى ئۆزى تولۇق مەسئۇل بولىدۇ. ئەگەر بۇ بېكەتتىكى مەزمۇنلار ئەسلىي ئاپتورنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق-مەنپەئەتىگە دەخلى-تەرۇز قىلغان بولسا، بىز بىلەن ئالاقىلىشىپ بىر تەرەپ قىلسىڭىز بولىدۇ.
ئوخشىمىغان ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن، بۇ بېكەتتە سىناق نۇسخىسىدىكى بوغچىلانغان سىستېما ھەمدە شەخسىي نۇسخا، كەسپىي نۇسخا، كارخانا نۇسخىسىدىكى سېستىمىلارنى ئېلان قىلىندى، ھەر بىر نۇسخىنىڭ سېتىۋېلىش قائىدىسى تۆۋەندىكىچە:
1. سىناق نۇسخىسىدىكى بوغچىلانغان سىستېما: ئاساسلىقى بىر قېتىملا سىناپ ئىشلىتىشنى مەقسەت قىلىدۇ، بىر قېتىمدا 30 يۈەن تۆلەپ، بىر دانە ئۈنۈملۈك تەرتىپ نومۇرىغا ئېرىشكىلى بولىدۇ. بۇ تەرتىپ نومۇرى پەقەت بىر قېتىملىق قاچىلاشنىلا قوللايدۇ، قاچىلانغاندىن كېيىن كۈچتىن قالىدۇ، قايتا قاچىلاشتا يېڭىدىن سېتىۋېلىش كېرەك.
2. شەخسىي نۇسخىدىكى سىن تەھرىرلەش سىستېمىسى: ئوخشىمىغان سېستىمىلارغا ئېھتىياجى بار ئىشلەتكۈچىلەرگە ماس كېلىدۇ، بىر قېتىمدا 100 يۈەن تۆلەپ، بىر دانە ئۈنۈملۈك تەرتىپ نومۇرى سېتىۋالىدۇ، ئىشلەتكۈچى بۇ تەرتىپ نومۇرى بىلەن، بۇ بېكەت ئېلان قىلغان 30 يۈرۈش سىستېمىسىنى ئوخشاش بىر كومپيۇتېردا قايتا-قايتا قاچىلاپ ئىشلىتەلەيدۇ.
3. كەسپىي نۇسخىدىكى بوغچىلانغان سىستېما: ئەڭ كۆپ بولغاندا ئۈچ كومپىيۇتىرى بار ئىشلەتكۈچىلەرگە قارىتىلغان بۇلۇپ، بىر قېتىمدا 150 يۈەن تۆلەپ، 3 دانە ئۈنۈملۈك تەرتىپ نومۇرى سېتىۋالىدۇ. ئىشلەتكۈچى بۇ 3 دانە تەرتىپ نومۇرىنى 3 دانە كومپيۇتېردا ئىشلىتىپ، بۇ بېكەتتىكى بارلىق سىستېمىلارنى خالىغانچە قايتا-قايتا قاچىلىيالايدۇ.
4. كارخانا نۇسخىسىدىكى بوغچىلانغان سىستېما:: مەخسۇس كارخانا دەرىجىلىك ئىشلەتكۈچىلەر ئۈچۈن لايىھەلەنگەن، بىر قېتىمدا200 يۈەن تۆلەپ، 5 دانە ئۈنۈملۈك تەرتىپ نومۇرىغا ئېرىشكىلى بولىدۇ. كارخانا ئىشلەتكۈچىلىرى بۇ 5 دانە تەرتىپ نومۇرى ئارقىلىق، 5 دانە كومپيۇتېردا بۇ بېكەتتىكى بارلىق سىستېمىلارنى قايتا-قايتا قاچىلاپ ئىشلىتەلەيدۇ.